كتابخانه آن جايي است كه شور و شوق حاصل از ديدار دوستانِ بيزبان ما را دربرميگيرد تا با حضور در كنار آنها، لحظاتي از قيلوقال پرآشوب دنياي بيرون دور شويم. مطالعة هر اثري تلاشي است در جهت عميقتر كردن نگاه انساني ما. براي همة آنهايي كه بخشي از محيط زندگيشان را به كتاب اختصاص داده و با كنار هم گذاشتن چند قفسة ساده، اين آثار را گردهم آوردهاند، مفهوم كتابخانه حسي عجيب به همراه دارد. حس واقع شدن در آن جايي كه عطشي سيريناپذير انسان را دربرميگيرد، عطشي متفاوت با گرسنگي و تشنگي جسماني. اينجاست كه انسان، با گرفتن كتاب در دستان خود، خود را از اين عطش نجات ميدهد. اگر در خانة خود قفسهاي براي كتاب تعبيه نكردهايد، حرمتي براي كتاب قائل نيستيد. براي اينكه از زير بار اين طعنة تلخ رهايي پيدا كنيد، قفسه را زودتر تهيه كنيد. قفسة خالي به مرور زمان پر ميشود.
هزار خورشيد تابان
خالد حسيني، ترجمة مهدي غبرائي، تهران: نشر ثالث، 1386، 438 ص، 5800 تومان
هزار خورشيد تابان، اثر تازة خالد حسيني، نويسندة افغانيتبار مقيم امريکا، بهسرعت با دو ترجمه وارد بازار کتاب ايران شد. بعد از موفقيت کتاب قبلي اين نويسنده، يعني بادبادک باز در ايران، هزار خورشيد تابان دومين اثر وي است كه ترجمه و روانة بازار شده است. اين اثر روايت ديگري از زندگي مردم افغانستان در 40 يا 50 سال گذشته است. از اين نظر، ميتوان با شواهد بيشمار ثابت کرد که اين رمان سبکي تاريخي دارد. با اين حال، نويسنده علاوه بر تاريخ موضوعات ديگري را نيز دستماية نگارش اين اثر قرار داده است. وي زندگي زنان افغان را در جامعة ملتهب افغانستان مدنظر قرار داده تا از طريق پيوند دادن آن با تاريخ پر فراز و نشيب اين کشور، بتواند وضعيت دردناک اين بخش از جامعة افغان را براي خوانندگان خود ترسيم کند. قهرمانان بختبرگشتة اين اثر نيز دو زن به نامهاي ليلا و مريم هستند که نويسنده ميكوشد از خلال روايت زندگي آنها از کودکي تا بزرگسالي، شرايط زندگي چنين زناني را در کشورش به نمايش بگذارد. خالد حسيني در اثرش از راوي داناي کل استفاده کرده و روايتش را به شکلي خطي در يک سير تاريخي پيش ميبرد. زبان داستان بهدور از هرگونه پيچيدگي و بسيار ساده است.
اژدهاكشان
يوسف عليخاني، تهران: انتشارات نگاه، 1386، 142 ص، 1500 تومان
مجموعهداستان اژدهاكشان، اثر تازة يوسف عليخاني، يك سروگردن بالاتر از مجموعهداستان قبلياش است. «ميلك» داستانهاي اين مجموعه، بيش از آنكه ميلك مورد نظر عليخاني باشد، به يك معنا ميلكي استعاري است. بيآنكه در نقشة جغرافيا بگنجد، ميلك جهان روبهروست با همة پستي و بلنديهايش. اگر در مجموعهداستان پيشين اين نويسنده ثقيل بودن زبان بر روايت داستان غالب شده بود، در اين مجموعه چنين اتفاقي نيفتاده است. زبان با اينكه از عناصر محلي بهره ميگيرد، بههيچوجه مانع روايت نميشود. نويسنده در اين مجموعه بسياري از موانع مجموعة قدمبخير مادربزرگ من بود را برطرف كرده و روايت زبانياش را عامتر كرده تا مخاطب عام نيز در درك آن با مشكل چنداني مواجه نشود. فارغ از جنبة زبانشناختي، عليخاني در اين مجموعه همان روايت قصهپردازانة پيشين را با پختگي بيشتري ادامه ميدهد. تكنيك داستانهاي اين مجموعه بسيار ساده اما مدرن انتخاب شده است. با اين همه، نويسنده در روايت داستان با هوشمندي خاصي بهسراغ روايتهاي مورد اشارة قصهگوها رفته تا تفاوت نثر و روايت خود را از اين نظر با ساير همنسلانش به تصوير بكشد. كار وي از اين نظر حائز اهميت است و از تازگي خاصي برخوردار است.
ارسطو و فن شعر
كِنت مكليش، ترجمة اكبر معصومبيگي، تهران: نشر آگه، 1386، 73 ص، 1000تومان
فن شعر ارسطو، به اعتقاد بسياري از نظريهپردازان حوزة ادبيات، يكي از كهنترين آثاري است كه در آن، با شيوهاي علمي و دقيق، زبان ادبي و شعر بررسي ميشود. به اعتقاد صاحبنظران، ارسطو با نوشتن اين اثر بهنوعي بنياد كلي نظرية انتقادي غرب را فراهم ميسازد. او در اين اثر به بررسي نمايشنامهها، تراژديها، كمديها و حماسههاي عصر خود ميپردازد. اهميت اين اثر براي متفكران غربي باعث شده تا آثار بسياري در مورد آن نوشته شود. كِنت مكليش نيز در اثر كوچك خود به بررسي همين كتاب و اهميت آن ميپردازد. اين اثر هفدهمين كتاب از سلسله كتابهاي فيلسوفان بزرگ انتشارات راتلج است كه به همت يكي از دانشآموختگان آكسفورد تهيه شده است. از اين مجموعه پيش از اين سه اثر ديگر در ايران از همين ناشر و مترجم منتشر شده است. ارسطو و فن شعر چهارمين كتاب اين مجموعه است. ناشر در چاپ اين اثر مهم بهاشتباه نام نويسنده را روي جلد تري ايگلتون ذكر كرده اما مترجم، در مقدمة خود، كنت مكليش را نويسندة كتاب معرفي كرده است. اميدواريم اين اشتباه تصحيح شود تا خوانندگان با نام درست صاحب اثر آشنا شوند.
تعبير خواب
گروه دياگرام، ترجمة عادل بيابانگرد جوان، تهران: فرهنگ معاصر، 1386، 281 صفحه، 2800 تومان
براي همة ما پيش آمده كه خواب ببينيم. در خوابهاي ما گاه سايهاي از يك تصوير مبهم حضور دارد و گاه بخشي از جريان واقعي زندگي در خوابمان نفوذ ميكند. تلقي ما از خوابهايي كه ديدهايم با هم فرق دارد. برخي از مردم، در پيوند با تعابير سنتي از خواب، آن را رويايي ميدانند كه قرار است بخشي از آينده را به ما نشان دهد. اما در علم روانكاوي كه فرويد پايهگذار آن است، اين تعبير از رويا و خواب پذيرفته نيست. فرويد خواب را مربوط به ناخودآگاه ميداند و با زبان علمي به تحليل روياهاي آدميان ميپردازد و تلاش ميكند تا زباني علمي را جانشين زبان سنتي در اين عرصه كند. از اين منظر، تعبير خواب نيازمند درك زبان نمادين روياهاست. نويسندگان اين كتاب فهرست جامعي از نمادهاي معمولي و نادر را به ترتيب در اين كتاب گرد آوردهاند تا كليد چنين دركي را در اختيار هر خواببينندهاي قرار دهند. با مراجعه به واژههايي كه در اين كتاب آمده، شما ميتوانيد به دركي علمي از خواب خود برسيد و هراسهاي بيهودة خود را دربارة خوابي كه ديدهايد كنار بگذاريد.
نيمة سرگردان ما
محمدرحيم اخوت، تهران: انتشارات آگه، 1386، 179 صفحه، 2200 تومان
گلايههاي چندي پيش محمدرحيم اخوت از مسئولان فرهنگي كشور بالاخره جواب داد. هنوز مزة مطالعة مجموعة زيباي باقيماندهها در ذهنمان مانده كه يك مجموعة ديگر از اين نويسنده وارد بازار كتاب شده است. اين مجموعه البته تجديد چاپ يکي از آثار پيشين اخوت بهدست ناشر ديگري است. نويسنده اين بار بهسراغ موضوع مهاجرت رفته و داستانهايش را بيشتر در اين باره نوشته است. با اين حال، وجه تفاوت اين اثر با آثار ديگري كه پيش از اين با دستمايه قرار دادن مفهوم مهاجرت نوشته شدهاند اين است كه اين بار نويسنده از وطن خويش خارج نشده و همچنان در سرزمين خود حضور دارد. وي با اين حال عزيزاني داشته كه از كشور خارج شده و هر بار بخشي از خاطراتشان را با او تنها گذاشتهاند. نيمة سرگردان ما روايتهايي است از انساني كه مانده و اكنون رفتگان خود را به خاطر ميآورد. نثر پختة نويسنده با حس و حالي نوستالژيك همراه ميشود و از اين اثر يك مجموعة موفق ميسازد، مجموعهاي شامل 11 داستان كه مطالعه هريك از آنها حس و حال خاصي بهوجود ميآورد. حس و حالي كه بسياري از ما بخشي از خود را در آن بازسازي ميكنيم.
رويكرد انتقادي در جامعهشناسي ادبيات
لئو لوونتال، ترجمة محمدرضا شادرو، تهران: نشر ني، 1386، 216 صفحه، 3000 تومان
جامعهشناسي ادبيات از رويكردي انتقادي به ادبيات حكايت ميكند كه اثر را در ارتباط با جهان اجتماعي نويسنده بررسي ميكند. اين رويكرد انديشمندان بزرگي را در ميان متفكران غربي به خود جلب كرده كه از آن ميان ميتوان به بزرگاني چون لوكاچ و گلدمن اشاره كرد. با اين حال، در جامعة ما جامعهشناسي ادبيات آنگونه كه بايد و شايد شناختهشده نيست و بجز دو واحد دانشگاهي در رشتة جامعهشناسي، اهميتي به آن داده نشده است. اين در حالي است كه طي سالهاي گذشته، كتابهاي متعددي در اين حوزه منتشر شده است كه با در نظر گرفتن خلأ موجود در دانشگاهها، براي علاقهمندان اين رشته خبر خوبي بهشمار ميآيد. علاوه بر اين، مطالعة آثاري از اين دست براي همة كساني كه به مطالعه در حوزة ادبيات علاقه دارند اهميت فراواني دارد، چه با مطالعة اين آثار ميتوان به درك و دريافت عميقتري از آثار ادبي دست يافت. كتاب رويكرد انتقادي در جامعهشناسي ادبيات نيز يكي از اين آثار است كه بهتازگي وارد بازار كتاب شده است. لئو لوونتال، جامعهشناس آلماني، از نخستين اعضاي هستة اصلي مكتب فرانكفورت، استاد و رئيس بخش جامعهشناسي دانشگاه بركلي بود. او با ديدي كاملاً تازه و انتقادي به بررسي ادبيات داستاني قرن نوزدهم و بيستم امريكا پرداخت و در حوزههاي جامعهشناسي ادبيات، ارتباطات اجتماعي، فرهنگ همگاني و افكار عمومي آثار بسياري از خود به يادگار گذاشت. اين اثر نيز ترجمة چند مقاله از مقالات لوونتال دربارة جامعهشناسي ادبيات و زواياي كمتر شناختهشدة زندگي و افكار شخصيتهايي چون بنيامين و آدورنو است.
ميرامار
نجيب محفوظ، ترجمة رضا عامري، تهران: نشر ني، 1386، 196 صفحه، 2400 تومان
همة كساني كه با ادبيات مأنوساند و از مطالعة آثار ادبي لذت ميبرند، با نويسندگان بزرگ عرب نيز آشنايند. اگر كشور ما هنوز نتوانسته نويسندهاي بزرگ به جهان ادب معرفي كند، اعراب از اين مهم سربلند بيرون آمدهاند. نويسندگاني چون طاهربن جلون، آدونيس، نجيب محفوظ و غاده سمان قلههاي ادبيات عرب محسوب ميشوند. از ميان اين عده، نجيب محفوظ با دريافت جايزة ادبي نوبل جايگاهي بلندتر پيدا كرد. اين نويسندة مصري خوشبختانه در كشور ما شناختهشده است و تعدادي از آثار او نيز به همت مترجمان كشور ترجمه و منتشر شده است. ميرامار آخرين اثري است كه از اين نويسنده به زبان فارسي برگردانده شده است. نجيب محفوظ در اين اثر اسكندريه را دستماية خويش قرار داده تا يك بار ديگر عشق و تاريخ و سياست را در كنار هم بنشاند و اثري دلانگيز در اختيار مخاطبان خود بگذارد. نثر او در قسمتهايي چنان شاعرانه ميشود كه مخاطب حيران ميماند كه نام شعر بر آن بگذارد يا آن را نثر بنامد. مطالعة آثار اين نويسنده لذت خاص خودش را دارد.
بخارا (ويژهنامة آنا آخماتووا)
سردبير: علي دهباشي، شمارة 61، بهار 86 ، 476 صفحه، 3000 تومان
از بين ويژهنامههايي كه تاكنون مجلة بخارا منتشر كرده، سه شماره به زنان نامآوري اختصاص يافته كه هريك در حوزة خود از شاخصترينها بودهاند: ويرجينيا وولف، هانا آرنت و آنا آخماتووا. «آنا آندرييونا گارنيكو» كه با نام شاعري «آنا آخماتووا» در جهان ادب شناخته شده است، در كنار ماندلشتام، پاسترناك، ماياكوفسكي و تسوتايوا، از شاعران بزرگ روس و جهان بهشمار ميآيد. در اين ويژهنامه، علاوه بر بررسي زندگي آنا آخماتووا، گزارشهايي از شب بزرگداشت اين شاعر كه به همت مجلة بخارا در خانة هنرمندان برگزار شد نيز آمده است. خاطراتي از اين شاعر و سرودههايي از او، در كنار چند نقد و گفتوگو، بقية مطالب اين شماره را تشكيل ميدهند. انتشار اشعار آخماتووا بيش از سي سال در شوروي ممنوع بود. تا نيمة دهة 1950 بسياري از مردم داخل و خارج کشور حتي نميدانستند که او زنده است. به گفتة منتقدان، قدرت اشعار آخماتووا حاصل توانمندي او در القاي حرکت خرامان حماسي و غيرشخصي موسيقي است که بخصوص از 20 سالگي به بعد، به شکلي کامل در شعرش راه مييابد. تأثيري که تنظيم آهنگ بر مضمون شعرش دارد مثال کسي است که سالهاي سال رو به ديوار چشم باز کرده باشد و ناگهان افقي بيپايان به رويش باز کني. آخماتووا يکي از بزرگترين شاعران روس است که پيش از جنگ جهاني اول به کمال رسيدند.■
